Aşırı Sıcaklar ve Isı Stresi İşletmelerin Göz Ardı Ettiği Yeni Nesil İSG Riski

Son yıllarda yaz aylarında yaşanan sıcaklık artışları yalnızca günlük yaşamı değil, çalışma hayatını da ciddi şekilde etkilemeye başladı. Özellikle üretim tesisleri, depolar, şantiyeler, çatı çalışmaları ve açık alan faaliyetlerinde çalışanlar için aşırı sıcaklar artık bir konfor sorunu değil, doğrudan iş sağlığı ve güvenliği riski haline geldi.

Birçok işletme yüksekte çalışma, elektrik güvenliği veya makine emniyeti gibi konulara önemli kaynaklar ayırırken, sıcaklık kaynaklı riskler çoğu zaman yeterince değerlendirilmemektedir. Oysa yüksek sıcaklıklar çalışan performansını düşürmekte, hata yapma olasılığını artırmakta ve ciddi sağlık problemlerine yol açabilmektedir.

Isı Stresi Nedir?

Isı stresi, çalışanın maruz kaldığı çevresel sıcaklık, nem, güneş ışınımı ve fiziksel iş yükü nedeniyle vücut sıcaklığını kontrol etmekte zorlanması durumudur.

Vücut belirli bir noktaya kadar terleme mekanizmasıyla kendini soğutabilir. Ancak sıcaklığın ve nemin artmasıyla bu mekanizma yetersiz kalmaya başlar.

Bunun sonucunda:

• Dikkat dağınıklığı
• Reflekslerde yavaşlama
• Konsantrasyon kaybı
• Kas krampları
• Bayılma
• Sıcak bitkinliği
• Sıcak çarpması

gibi ciddi sonuçlar ortaya çıkabilir.

Sıcak Havalarda İş Kazaları Neden Artıyor?

Birçok işletmede meydana gelen iş kazalarının temel nedeni ekipman arızası değil, insan hatasıdır.

Yapılan saha incelemelerinde yüksek sıcaklıklarda çalışan personellerde;

• Karar verme yeteneğinin zayıfladığı,
• Dikkatin azaldığı,
• Reaksiyon sürelerinin uzadığı,
• Risk algısının düştüğü,

gözlemlenmektedir.

Özellikle aşağıdaki faaliyetlerde risk seviyesi belirgin şekilde yükselmektedir:

• Çatı çalışmaları
• Yüksekte çalışma faaliyetleri
• Vinç operasyonları
• Forklift kullanımı
• Kaynak ve sıcak çalışmalar
• Açık alan bakım faaliyetleri
• Lojistik operasyonları

Bu nedenle sıcaklık kaynaklı riskler yalnızca sağlık problemi olarak değil, iş kazalarını tetikleyen önemli bir faktör olarak değerlendirilmelidir.

En Riskli Çalışma Alanları

Üretim Tesisleri

Fırınlar, kazan daireleri, döküm alanları ve proses ekipmanları nedeniyle ortam sıcaklıkları dış hava sıcaklığının çok üzerine çıkabilmektedir.

Çatılar

Güneş ışınlarının doğrudan etkisi altında çalışan personeller için yüzey sıcaklıkları 60°C’nin üzerine çıkabilmektedir.

Depolar

Özellikle doğal havalandırması yetersiz depolarda sıcaklık ve nem birikimi çalışanlar üzerinde ciddi yük oluşturmaktadır.

Şantiyeler

Açık alanda yapılan çalışmalar güneş maruziyetini artırmakta ve çalışanların fiziksel yükünü yükseltmektedir.

İşverenler Hangi Önlemleri Almalı?

Isı stresi yönetimi yalnızca su dağıtmakla sınırlı değildir.

Etkili bir sıcaklık yönetim programı kapsamında;

✓ Risk değerlendirmelerinin güncellenmesi

✓ Çalışma saatlerinin yeniden planlanması

✓ Gölgelik ve dinlenme alanlarının oluşturulması

✓ Düzenli su tüketiminin teşvik edilmesi

✓ Ortam sıcaklıklarının ölçülmesi

✓ Isı stresi belirtileri konusunda çalışanların eğitilmesi

✓ Acil durum prosedürlerinin gözden geçirilmesi

gerekmektedir.

Özellikle yaz aylarında yapılan risk değerlendirmelerinin kış döneminde hazırlanan standart dokümanlardan farklı olması büyük önem taşımaktadır.

İşletmelerde Sık Karşılaştığımız Eksiklikler

HSE Denetim tarafından gerçekleştirilen saha denetimlerinde sıcaklık kaynaklı riskler konusunda sıklıkla aşağıdaki eksiklikler tespit edilmektedir:

• Risk değerlendirmelerinde ısı stresine yer verilmemesi
• Çatı çalışmalarında çalışma sürelerinin planlanmaması
• Dinlenme alanlarının yetersiz olması
• Ortam sıcaklıklarının ölçülmemesi
• Acil durum ekiplerinin sıcak çarpması vakalarına hazırlıksız olması
• Yüksek sıcaklıklarda kişisel koruyucu donanım kullanımının değerlendirilmemesi

Bu eksiklikler yalnızca çalışan sağlığını değil, işletmenin üretim sürekliliğini ve yasal yükümlülüklerini de doğrudan etkilemektedir.

Isı Stresi Riskini Ölçmeden Yönetemezsiniz

Birçok işletme sıcaklığın yüksek olduğunu bilse de maruziyet seviyesini ölçmemektedir.

Oysa bilimsel yöntemlerle yapılan ortam ölçümleri ve saha gözlemleri sayesinde;

• Riskli bölgeler belirlenebilir,
• Çalışma süreleri optimize edilebilir,
• İş kazası riski azaltılabilir,
• Çalışan verimliliği artırılabilir.

Ölçülmeyen riskler yönetilemez.

İklim değişikliği ile birlikte aşırı sıcaklar artık geçici bir yaz sorunu değil, işletmelerin yönetmesi gereken yeni nesil bir İSG riski haline gelmiştir.

Bugün alınmayan önlemler yarın iş kazalarına, üretim kayıplarına ve ciddi hukuki sorumluluklara dönüşebilir.

HSE Denetim olarak; üretim tesisleri, depolar, şantiyeler, AVM’ler ve ticari yapılarda gerçekleştirdiğimiz İSG saha denetimleri, ortam ölçümleri ve risk değerlendirme çalışmaları ile işletmelerin sıcaklık kaynaklı risklerini tespit ediyor, uygulanabilir çözüm önerileri sunuyoruz.

İşletmenizde sıcaklık kaynaklı risklerin mevcut durumunu öğrenmek ve bağımsız bir üçüncü göz değerlendirmesi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Nihat KARADENİZ
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı
Çevre Görevlisi/Bilirkişi