İnsansız Hava Araçları (Drone) Kullanımının İSG Açısından Riskleri ve Fırsatları
Teknoloji çağında yeni bir gökyüzü açıldı: dronelar. Eskiden sadece hobi amaçlı ya da bazı film çekimlerinde kullanılan bu insansız hava araçları, artık endüstriden tarıma, güvenlikten bakım-onarıma çok geniş sahalarda kullanılmaya başlandı. Türkiye’de de özellikle şantiye denetimleri, tarımsal ilaçlama, taşımacılık lojistiği gibi alanlarda drone kullanımı artıyor.
Ancak havadaki bu yenilik, beraberinde bazı riskleri de getiriyor. İş sağlığı ve güvenliği (İSG) açısından drone’ların doğru kullanımı büyük önem taşıyor. Bu yazıda; drone kullanımının getirdiği avantajlar, karşılaşılan riskler ve bu riskleri en aza indirecek uygulamalar detaylı şekilde ele alınacak.
Drone Kullanımının Sunduğu Fırsatlar
- Zorlu Alanlara Erişim Kolaylığı: Tehlikeli yükseklikler, dik yüzeyler ya da erişilmesi zor sahalar için insan yerine drone ile denetim ve gözetim yapılabilir. Bu sayede yüksekten düşme, mekanik ekipman teması gibi riskler azalır.
- Hızlı Görsel ve Termal Denetim: Özellikle büyük sanayi tesislerinde çatılar, boru hatları, isolasyonlar gibi bölgelerin termal kamera ya da görsel kamera ile taranması, olası sızıntı, yalıtım hatası ya da su birikintisi gibi problemleri erken safhada fark etmeyi sağlar.
- Maliyet ve Zaman Tasarrufu: Geleneksel yöntemler — iskele kurma, vinç kullanma — iş gücü ve malzeme açısından maliyetli olabilir. Drone ile yapılan denetim daha kısa sürede tamamlanabilir; iş duruşları azalabilir.
- Veri Kayıt ve Analiz: Drone’un çektiği görüntüler, hava durumu verileri, termal analiz gibi bilgiler kaydedilebilir. Bu veriler, risk analizi, bakım planlaması veya İSG raporlamalarında kullanılabilir.
Drone Kullanımının İSG Açısından Riskleri
- Düşme ve Çarpmalar: Drone’un kontrolünün kaybolması, rüzgâr, sinyal kesintisi gibi durumlarda düşme ya da başka bir nesneye çarpma riski vardır. Bu, hem drone kullanıcısı hem altta bulunan kişiler için tehlike oluşturur.
- Elektriksel ve Manyetik Riskler: Bazı drone modelleri batarya ile çalışır; yüksek voltajlı bataryaların yanlış şarj edilmesi, batarya ısınması ya da patlaması gibi riskleri olabilir. Ayrıca manyetik alanlar ya da metal yoğun alanlarda kontrol kaybı yaşanabilir.
- Görüş ve Hava Koşullarına Bağlı Problemler: Yoğun sis, yağmur, kar ya da düşük ışık koşullarında drone kontrolü zorlaşır; görsel sinyallerin algılanması ile ilgili hata yapma riski artar.
- Operasyonel Hatalar ve Deneyimsizlik: Drone operatörlerinin eğitimsiz olması, GPS kaybı ya da yanlış yönlendirme gibi insan faktörlü hatalar sıkça rastlanır.
- Yasal ve Mevzuat Riski: Hava sahası izinleri, gizlilik (kişilerin fotoğraf veya video içinde izinsiz görüntülenmesi), kullanım izinleri gibi hukuki sorumluluklar oluşabilir.
Türkiye’den Vaka Örnekleri
- Bir inşaat firmasının çatısında yapılacak bakım öncesi drone ile termal görüntü alınmak istendi; ancak rüzgârlı olması nedeniyle drone kontrolünü kaybetti ve panellerin zarar görmesine yol açtı. Neyse ki kimse yaralanmadı; ama maliyet yükseldi.
- Tarımda drone ile ilaçlama yapan bir işletmede batarya ısınması sonucu küçük bir yangın çıkmış, ekipman zarar görmüş. Bu olay, hem KKD’lerin önemini hem de bakım protokollerinin kontrolünün gerekliliğini gösteriyor.
Çözüm ve Uygulama Önerileri
- Operatör Eğitimi: Drone pilotu sertifikaları, güvenlik eğitimleri, batarya kullanımı-şarj prosedürleri gibi konular zorunlu hale gelmeli.
- Risk Değerlendirme Planları: Her operasyon öncesinde saha analizi yapılmalı. Düşme alanları, rüzgar yönleri, insan sirkülasyonu gibi faktörler göz önüne alınmalı.
- KKD Kullanımı: Operatör ve çevredekiler için kask, güvenlik gözetim alanı belirleme gibi koruyucu önlemler alınmalı.
- Mevzuata Uyum: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) ve ilgili düzenleyici kurumların izin ve standartları takip edilmeli; izin alınmadan hava sahası kullanımı yapılmamalı.
- Teknoloji ile Destek: GPS kayıpları, batarya ısınmaları gibi durumlar için sensörler, otomatik iniş sistemleri, fail-safe modlar gibi teknolojik çözümler tercih edilmeli.
Drone’lar sanayi ve saha denetimleri için büyük fırsatlar sunuyor; ancak bu fırsatlar güvenlik kültürü, eğitim ve doğru prosedürlerle desteklenmezse riskler de büyük olabilir. Türkiye’de bu teknolojiyi benimseyen işletmeler için hem verimlilik kazancı hem de İSG performansı iyileştirmesi mümkündür.
HSE Denetim olarak, drone kullanımının getirdiği riskleri analiz edip sahada uygulanabilir çözümler öneriyoruz. Gelecek gökyüzünde dronelar olabilir — ama gökyüzü kontrolsüz değil, güvende olmalı.
Nihat KARADENİZ
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı
Çevre Görevlisi/Bilirkişi